Ndikʼąʼ

"Wikiibíídiiya" bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ
Jump to navigation Jump to search
chʼil
Ndikʼąʼ
CottonPlant.JPG
Ndaʼałkaahí bikʼehgo
Gossypium
daolyé

Ndiąʼ (Gossypium hirsutum) éí Bitsį́ʼ yishtłizhii kʼéʼdéídi dlééhígíí átʼé. 5,000 nakáí ndikʼąʼ kʼédiilyégoʼ Tehuacan Valley (Mesoamerica), Naakaii Bikéyahdi.

Hastiin Nezahualpilli 1464–1515 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí dinéʼiʼ-Aztec (Bitsį́ʼ yishtłizhii) biNaatʼaanii nilį́ʼ nitʼééh. Naaltsoos Codex Ixtlilxochitl wolyéego bikáaʼgi naashchʼááʼ, Nezahualpilli biʼééʼ éí ndikʼąʼ beeʼaalyá, xiuhtilmatli (biʼéé éí dootłʼizh), maxtlatl, dóó cactli.

Diishjį́ʼdiʼ ndikʼąʼ kʼéʼdaʼdi dlééhígíí éí nikʼąʼ Gossypium hirsutum wolyéígíí agáágoʼ kʼéʼdiilyé (90% world wide kʼéʼdiilyé, áádóó 95% ndikʼąʼ kʼéʼdiilyé Wááshindoon Bikéyah Ałhidadiidzooígíí biyiiʼ).

Diishjį́diʼ ndikʼąʼ Gossypium hirsutum wolyéígíí akwii shį́į́h ałʼááh átʼé, "cross bred" adaalyágoʼ. Díí haadi shį́į́h kʼéʼdiilyéʼígíí áádóó doo yéigo nidaʼhaałtinígíí biniiná cross-bred adaalyá. "Long Staple Upland" wolyéígíí éí nitʼį́į́hgo daʼnééz áádóó "Short Staple Upland" wolyéígíí éí nitʼį́į́hgo adaałtsʼiisí łééh. Long Staple Upland wolyéígíí éí nitsáágo daʼiinish biłnaʼhazʼááhgo chʼooʼdaʼyoołį́ʼ (commercial productiongo).


Ałdóʼ yídííłtah...